Yayın son günləri olmasına baxmayaraq, havanın hərarəti kifayət qədər yuxarıdır. Bəs sərinlənmək üçün nə etməli? BBC Future bir neçə variantı nəzərinizə çatdırır.
Bu il yay fəsli dünyanın hər bir yerində isti havalarla müşayiət olunub. Bəzi ölkələrdə hələ də davam edən günəşli günlərdə müxtəlif sərinlənmə üsullarına nəzər salmışıq. Bəs bu üsullardan hansını elmi araşdırmaların nəticələri də dəstəkləyir? Gəlin baxaq...
İsti yoxsa, soyuq içkilər qəbul etmək?
İsti havalarda çoxlu maye qəbul etmək ən düzgün seçimdir. Belə ki, böyrəklərimizi qorumaq məcburiyyətindəyik. Lakin mayeni buz kimi soyuq və ya isti içmək barədə müzakirələr var.
İsti içkinin arxasında yatan nəzəriyyə onun insanı daxildən müvəqqəti isitdiyidir. Bu halda daha çox tərləyir və sərinlənmiş olursunuz. İnsan bədəni saatda iki litrə qədər tər ifraz edə bilər ki, bu, əsas bədən temperaturuna çatmaq üçün effektiv bir vasitədir.
Lakin həmin tər yeni maye ilə əvəz olunmalıdır. Əks halda quruluq baş verə bilər və buna görə də bəziləri isti içkidən yan keçməyi məsləhət bilir.
Bəziləri isə həddən artıq çay və ya qəhvə içməməyi tövsiyə edirlər. Çünki onların tərkibində quruluq yaradan kofein var. Fəqət normal miqdarda qəbul edilən kofeinin sidikqovucu xüsusiyyəti barədə dəlil demək olar ki, yoxdur.
Doğrudur ki, soyuq içkinin üstünlüyünü göstərən araşdırmalar çox olub. İsti və ya soyuq içkilərin qəbulu zamanı bədən temperaturunu nəzərdən keçirən sınaqlar da az olmayıb və müəyyənləşib ki, hərarəti aşağı endirən ən effektiv vasitə soyuq içkilər qəbul etməkdir.
Lakin bu qənaətlərin bir problemli tərəfi var: temperaturu ölçmək üçün istifadə edilən metod. Ürəkli könüllülərin bədən hərarəti düz bağırsağa yeridilən termometr vasitəsilə ölçülür.
Ottava Universitetinin termo-tənzimləyici fiziologiya üzrə dosenti Ollie Jay-in vurğuladığı kimi, soyuq içkidəki maye birbaşa termometrə yaxın bir hissəyə - mədəyə gedir. Buna görə də hərarətin aşağı düşdüyünü görürük.
Onun komandası bədənin müxtəlif hissələrinə yerləşdirilən səkkiz termometrlə sınaqlar həyata keçirdikdən sonra, tərin artma reaksiyası əsasında isti içkilərin bədəni daha sərinləşdirdiyi qənaətinə gəlib.
Beləliklə, isti içkilər təri artıraraq sizi daha sərin saxlaya bilər. Bununla belə, isti içki bəzi məqamlarda bu işin öhdəsindən gəlməz: son dərəcə rütubətli havada və tərin buxarlanmasının qarşısını alan qalın paltarlar geyinəndə. Bu zaman soyuq içki qəbul edin.
Ventilyator almaq?
Ventilyator mehi ilk baxışdan insanı sərinlədir, ancaq havanı soyutmur. Onlar havanın yerini dəyişərək bədənin sərinlənmək üçün yaratdığı normal üsulların effektivliyini artırmaq məqsədilə meh əmələ gətirir.
Ventilyatorlardan geniş istifadə olunur. Hətta günvurmadan əziyyət çəkən üç nəfərin işıq vertolyotunun yaratdığı havadan sərinlənməsi barədə dəlil də mövcuddur.
Lakin bu dəlillər qarışıqdır. Cochrane Reviews-un müəllifləri dünya üzrə ən yaxşı nəticələri axtarır, təhlil edir və müxtəlif üsulların effektivliyi və ya əks təsiri barədə qənaətlərə gəlməyə çalışırlar.
Onların 2012-ci ildə bu məqsədlə ventilyatorlar barədə məlumat toplamaq cəhdinə isə sınaqların azlığı mane olmuşdu. Araşdırmaların əksəriyyəti müşahidə xarakterli olduğuna görə, bəzilərində ventilyatorların köməyə çatdığı göstərilmiş, bəzilərində isti havada bir işə yaramadığı irəli sürülmüşdü.
Ümumilikdə düşünülür ki, ventilyator temperatur 35 selsiyə qədər olan zaman işə yarayır. Bundan yuxarı göstəricidə ventilyator isti havanı bədənə üfləyəcək və narahatlığa səbəb olacaq. Yəni, əgər hava son dərəcə istidirsə, ventilyator quruluğu artıra bilər.
Rütubət zamanı da ventilyatorlar effektiv olmur. Hava bir yerdən başqa yerə hərəkət etsə də, nəmli olduğundan tərin buxarlanmasını çətinləşdirir.
Lakin nəzarətli sınaqlar aparılmayana qədər ventilyatorların dəqiq təsirini əminliklə deyə bilmərik və bu cür sınaqları planlamaq da asan deyil. Araşdırmaçıların isti havalar başlayar-başlamaz ləvazimat və vəsaitləri hazır olmalıdır. Hətta bu halda belə, temperaturun düzgün səviyyəyə çatması üçün bir neçə ilə gözləməli ola bilərlər.
Əmin olduğumuz bir şey var: ventilyatorlar heç də həmişə uzunmüddətli çıxış yolu olmur. 1999-cu il Ohayo ştatının Cincinnati şəhərində 17 nəfər istidən həyatını itirmişdi və onların ventilyatoru onlar ölü tapılan zaman mənzillərində işləyirmiş.
Biz onların ventilyator olmasa daha tez öləcəyini və ya çox isti binalarda yaşadıqlarına görə ventilyator aldıqlarını bilmirik.
Nəticə: Daha çox məlumata ehtiyac var... lakin əgər ən az 37C dərəcə istidirsə, ventilyatoru söndürməməyə dəyər.
