Uşaqlara qarşı zorakılıq – cəmiyyətin vicdan yarasıdır

Bu gün medianı silkələyən dəhşətli bir xəbər – ögey atanın 12 yaşlı qıza təcavüz etməsi – təkcə hüquqi məsələ deyil, bu, cəmiyyətin mənəvi və insani çöküşünün ciddi siqnalıdır. Bu kimi xəbərlər bizi sarsıtmalı, silkələməli və ən əsası – susmamağa, laqeyd qalmamağa vadar etməlidir.

Valideyn məsuliyyəti və uşağın təhlükəsizliyi kontekstində sual yaranır: Bir ana öz azyaşlı övladını necə mühafizə edə bilməz? Necə olur ki, uşaq psixoloji və fiziki cəhətdən riskli mühit olan cəzaçəkmə müəssisəsinə aparılır və orada cinsi zorakılığa məruz qalır? Bu addım valideynlik instinktinin, hüquqi savadın və sosial məsuliyyətin nə dərəcədə zəif olduğunu göstərir?

Bu sual təkcə bir fərdin deyil, bütöv bir cəmiyyətin vicdanına ünvanlanmalıdır. Azyaşlı uşağın, xüsusilə də qız övladının cəzaçəkmə müəssisəsi kimi riskli bir məkana aparılması, onu cinsi zorakılıq kimi ağır bir travmaya məruz qoyması - valideyn məsuliyyətinin, hüquqi savadın və sosial şüurun ciddi şəkildə çatışmazlığından xəbər verir.

Valideyn, xüsusilə ana, övlad üçün ilk və ən etibarlı qaladır. Ana instinkti - təbiətcə qoruyucu və təhlükədən uzaq tutucu olmalıdır. Amma bu kimi hallarda, həmin instinktin ya zəiflədiyi, ya da sosial və hüquqi biliklərin olmaması səbəbilə susdurulduğu görünür.

Cəzaçəkmə müəssisəsi heç bir halda azyaşlı bir uşaq üçün münasib bir məkan deyil. Bu, hüquqi baxımdan da təhlükəli addımdır və sosial işçilər, hüquq-mühafizə orqanları belə halların baş verməməsi üçün daha sərt nəzarət mexanizmləri qurmalıdır. Belə laqeydlik nəticəsində uşaq təkcə fiziki deyil, həm də ömürlük psixoloji zərbə alır.

Bu hadisə bir nümunə deyil, bir xəbərdarlıqdır: valideynlik sadəcə övlad dünyaya gətirməklə bitmir. O, maariflənmək, məsuliyyət daşımaq və övladın hüquqlarını qorumaqla davam edir. Əks halda, cəmiyyətin gələcəyi təhlükə altındadır.

Cəzaçəkmə müəssisələri riskli sosial mühitlərdir. Cinayət törətmiş şəxslərin toplandığı bu məkanlarda uşağın olması, onun təhlükəsizliyi və psixoloji sağlamlığı üçün təhdid hesab olunur. Belə məkanlarda uşağın iştirakı yalnız ciddi nəzarət və zərurət hallarında mümkün olmalıdır. Bu, hüquq-mühafizə və uşaq hüquqları müdafiə sisteminin daha güclü qaydalarla tənzimləməli olduğu sahədir.

Ana məsuliyyət daşıyırmı?

Bəli. Hüquqi baxımdan, azyaşlı uşağın təhlükəyə məruz qalmasında bilavasitə valideyn məsuliyyət daşıyır. Həm hüquqi, həm də mənəvi olaraq. Uşaq hüquqları haqqında BMT Konvensiyası və yerli qanunvericilik azyaşlıların təhlükəsizliyini valideynin birbaşa öhdəliyi kimi göstərir. Ana bu hadisədə nəinki övladını qoruya bilməyib, hətta onu riskə məruz qoyaraq, təəssüf ki, passiv iştirakçıya çevrilib.

Cəmiyyət və dövlət nə etməlidir?

Bu cür hadisələrdən sonra sadəcə qəzəb kifayət deyil. Maarifləndirmə, hüquqi nəzarət, uşaq müdafiə sistemlərinin effektiv qurulması əsas məsələdir. Valideynlərə psixoloji dəstək, uşaq psixologiyası və hüquqları barədə təlimlər, təhlükəli mühitlərə dair aydın hüquqi tənzimləmələr vacibdir. Eyni zamanda, belə halların qarşısını almaq üçün məktəblərdə və icmalarda uşaq hüquqları haqqında maarifləndirici proqramlar gücləndirilməlidir.

Nəticə…

Bu hadisə bir övladın uşaqlığını, həyatını və etibarını əlindən aldı. Lakin biz burdan dərs çıxarmalıyıq. Valideyn olmaq yalnız sevgi deyil, həm də böyük məsuliyyətdir. Ana olmaq — qorumaq, dərk etmək, düşünmək və fədakarlıqdır. Bu cür faciələrin təkrarlanmaması üçün biz hamımız -valideyn, müəllim, hüquq sistemi və cəmiyyət olaraq -uşaq təhlükəsizliyini birinci yerə qoymalıyıq.

Heç bir uşaq ana məsuliyyətsizliyinin qurbanı olmasın…

Bu sual cəmiyyətin mənəvi və hüquqi dayaqlarını sarsıdan bir çağırışdır. Azyaşlı uşağın cəzaçəkmə müəssisəsinə aparılması və orada cinsi zorakılığa məruz qalması təkcə bir ailənin yox, bütün sistemin və cəmiyyətin böyük bir uğursuzluğudur.

Valideynlik instinkti – xüsusən ana instinkti – övladın hər cür təhlükədən qorunmasını əsas məqsəd bilməlidir. Amma belə bir faciəvi hal göstərir ki, ya bu instinkt zədələnib, ya da sosial, hüquqi savadsızlıq, etinasızlıq və ehtimalları dəyərləndirə bilməmək dərəcəsində düşüncəsizlik hökm sürür.

Cəzaçəkmə müəssisəsi cinayətkarların saxlandığı mühitdir. Orada təhlükənin miqyası və forması adi sosial məkanlarla müqayisəyəgəlməz dərəcədə fərqlidir. Hər bir uşağın təməl hüququ – təhlükəsiz və qorunan mühitdə yaşamaqdır. Bu hüququ pozan, istər valideyn olsun, istərsə də sistem – həm mənəvi, həm də hüquqi məsuliyyət daşıyır.

Bu sual ətrafında cəmiyyət ciddi şəkildə düşünməli, valideyn maarifləndirilməsi, hüquqi nəzarət və uşaq hüquqlarının qorunması istiqamətində daha sərt və təsirli tədbirlər görməlidir. Çünki bir uşağın məruz qaldığı bu cür ağır travma – bir insanın həyatını kökündən dəyişir. Gələcəyin sağlam cəmiyyətini qurmaq üçün biz bu hallara qarşı susmamalı, səbəbləri aradan qaldırmalı və övladlarımızı qorumağı öyrənməliyik.

Nazlı Onur

Shir.az